Mahmut Tolon

mahmut tolon population evolution articles books kitaplar makaleler

Sen-Siz İnsanların birbirine hitap şekilleri ile toplumsal barışa doğru adımlar


SENSİZ

İnsanların birbirine hitap şekilleri ile toplumsal barışa doğru adımlar Anglo-saksonların, yani İngiliz’lerin, Amerikalı’ların, Avustralyalı’ların en önemli kültürel başarıları, yaşadığımız yüzyılda İngilizceyi dünya dili yapmış olmalarıdır. Acaba bu dilin bazı özellikleri dünya dili olmasında etkili olmuş mudur? Yani İngilizce konuşan ülkelerin kültürel zaferinde bu lisanın bariz bir etkisi görülmüş müdür? Veya ekonomik başarılarında insanların birbirine eşit düzeyde davranmaları mı etkili olmuştur? Herhalde sonuncusu!

İngilizler, Almanlar, Amerikalılar

Almanca ve Fransızca ile yakın akraba olan ve her iki lisandan da köklerini alan İngilizce’nin zengin kelime haznesi yanı sıra bir göze batan farkı, evrim sürecinde “sen/siz” farkını (thou-thee) kaybetmiş olması ve sen ve sizi bir kelimede (you) birleştirmiş olmasıdır. İnsanlar arası ilişkilerde sen/siz farkı önemlidir. Hele hele erişkin insanın haklarını yaşaması belli bir saygıyı hissetmesinde, belirli bir demokratik sürecin lisan ile belirlenerek genel olarak kabul edilen bir öge olarak yaşanmasında sen/siz farkı, bir kültürel temel taşıdır. Amerika’da, İngiltere’de sen/siz yoktur. Amire veya büyüğe saygı “efendim” (sir, ma’am) ile belirtilir. Fakat ilk tanışmada rahatlatıcı ve itişip kakışmasız “you” belirgindir. Her vatandaş ise, bir Mr. Mrs. veya Ms.’dir.

Almanlar ise daha bir metodize etmişlerdir sen/siz farkını. Örneğin, lise ikiye eşdeğer sınıfa kadar öğretmen öğrencisine “sen” diye ve öğrenci öğretmenine “siz” ve “bay/bayan” filan diye hitap ederken bir ders yılından ötekine talebe de “siz” ve “bay/bayan” oluverir. Onaltı yaşından büyük bir insana artık “sen” diye hitap edilmez. Eğer “sen” hitabına geçilecekse büyük olan “sen” ve ilk isim konuşmasını teklif eder ve küçük olan kabul ettikten sonra her iki taraf da birbirine “sen” diye hitap eder. Yeni nesilde ise, baştan birbirine “sen” diye hitap etme yaygınlaşmaktadır.

Amerikalı’larda ilk isimle hitap etmek çok yoğun bir samimiyetin ifadesi değildir. Daha ziyade şekilcilikten uzak olmanın bir yüzeysel simgesidir.

Türkiye’de ise hoca talebesine –bu talebe 30 yaşında da olsa-, üst uzmanlık sürecinde olan 35 yaşında bir uzman da olsa- “sen” diye hitap eder. Bakan 50 yaşındaki memuruna “sen” diye, başbakan 10 bin kişilik kuruluşun genel müdürüne “sen” diye hitap eder. Paşa koskoca tabur komutanına, teğmene, binbaşıya, albaya; bu adam ister hâkim, ister mühendis ister hoca olsun, “sen” diye hitap eder. Bunu doğal hakkı olarak görür.

Laubalilik mi, Samimiyet mi?

Vay haline, eğer ast bir mesafe tutmak gereksinimini duyarsa… Laubalilikten veya samimiyetten veya kısacası densizlikten hoşlanmayan, 35 yaşındaki uzman veya 45 yaşındaki Genel Müdür, üstüne; “Ben birbirimize “siz” diye hitap etmemizi tercih ederim” veya “Ya ikimiz de birbirimize “sen” veya ikimiz de birbirimize “siz” diye hitap edelim” desin bakalım… Yer yerinden oynamaz mı? Türkiye’de “üstlerin” %90’ı dünyalarını şaşırmaz mı?

İnsanlar arası ilişkide ne kadar mesafe ile ne kadar saygı ile birbirimizin fikirlerini algılayacak mesafe bırakırsak o kadar somut verilere, hissiyattan uzak, SEN/BEN gibi kişisel tafradan arınmış olarak varabiliriz. Daha hızlı mesafe kat edebiliriz. “Samimiyet” veya “senli-benlilik” ve beraberindeki uyum iki taraflı olduğunda ne kadar hızlandırıcı ve verimli olabilirse, tek taraflı ve dengesiz olduğuda o kadar tehlikeli, frenleyici ve yıpratıcı olur. Sen veya biz hitabının bir ötesi; 50 yaşındaki tombul teyze, 35 yaşındaki taksi şoförüne: “Oğlum, şu çantayı 4.kata kadar çıkarıver bakim”. 51 yaşındaki müdür, 43 yaşındaki memuruna;: “Evladım sana kaç defa söyledim bu yazıları Avukat Ahmet Bey (39 yaşında) paraf etmeden bana getirme” diye! PTT memuresi 23 yaşındaki kız 67 yaşındaki emekliye; “Teyze, sen git arkadan sıraya gir bakim!”

Advertisements

March 30, 2012 - Posted by | Makaleler / Articles

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: